श्रीनिवास रामानुजन - एक थोर गणिततज्ञ

   रामानुजाचार्य : (१०१७ –११३७).   आद्य शंकराचार्यांनंतर  दक्षिणेत तीनशे वर्षांनी अकरावात रामानुजाचा जन्म. त्यांनी आधी सु. दीड हजार प्रचलित असलेल्या वैष्णव संप्रदायाला ब्रह्मसूत्रावर भाष्य लिहून वेदान्ताचा आधार दिला आणि भक्तिमार्गाला ज्ञान व कर्म यांच्यापेक्षा अधिक माहात्म्य प्राप्त केले. कर्म व ज्ञान यांनी भक्ती आणि भक्ती अधिकार प्राप्त केला होता, असा शंकराचार्य योगाने काही शुद्ध मोर्चे सिद्धांत तयार केले होते. दक्षिणेत तमिळनाडूमध्ये रामानुजाचार्यांच्या आधीपासून सु. ६०० वर्षे आळवार नावाच्या वैष्णव साधुसंतांचा संप्रदाय सुरू होता. त्यांचे तमिळातील उच्च धार्मिक आशयाचे 'प्रबंध' होते. त्या प्रबंध वेदांच्या अधिकृत प्रामाण्य म्हणून त्यांना 'विद वेद' अशी पदवी प्राप्त होती. या आळवारांच्या संतमालिकेत नम्मळवार किंवा शठकोपमुनी यांना सर्वोत्तम स्थान दिले आहे. त्यांचा प्रबंधाचा तिरुवायमोलि वा दिव्य प्रबंध असा निर्देश होतो. श्रीनिवास रामानुजन^[१](जन्मनाव :श्रीनिवास रामानुजन अयंगार;२२ डिसेंबर १८८७ - २६ एप्रिल १९२०)^[२]हे भारतीयगणितज्ञहोते. त्यांना शुद्ध गणिताचे औपचारिक प्रशिक्षण नसतानाही त्यांनी गणितीय विश्लेषण,संख्या सिद्धांत, अनंत श्रुती आणि सतत अपूर्णांक भरी दिली. तसेच त्यांच्या कालातील न सुटलेल्या गणिताच्या समस्यांवरही त्यांनी उत्तरे शोधली.         रामानुजन यांनी स्वतःचे स्वतःचे गणितीय संशोधक एकाकी विकसित केले : हंस आयसेंकच्या मते, "त्यांनी आपल्या अग्रगण्य व्यावसायिक गणितज्ञांना आपले विश्लेषण केले, खरे भाग  अयशस्वी  ठरले  . हार्डी  यांच्या  पत्राचा व्यवहार  सुरू केला. असाधारण कार्य हार्डूनी यांनी रामानुजन यांना केंब्रिजला जाण्याची व्यवस्था केली. नोट्समध्ये, हार्डी यांनी टिप्पणी केली की रामानुजन यांनी नवीन  प्रमेय  निर्माण केले होते, ज्यामध्ये काहींनी "माझा पूर्ण केला; मी त्यांच्यासारखे काही पूर्वी कधीही विचार केला नाही.

रामानु हे  रॉयल सोसायटीचे सर्वात मोठे तरुण तरुण फेले  , जे फक्त भारतीय सदस्य होते आणि  ट्रिनिटी कॉलेज, केंब्रिजचे  फेलो म्हणून निवडले जाणारे पहिले भारतीय बनले. रानुजनची तुलना   उत्कृष्ट गणिती प्रतिभांशी हार्डी म्हणतात, रामानुजन म्हणतात आणि अक्षरे ही यूलर उच्च उच्च गणिते निर्धारित करू शकतात हे शोधण्यासाठी एक नजर पुरूष आहे .

मध्ये, अस्वास्थ्या रामानुजन यांना परत १९ भाग पाडले. हा अब राष्ट्र हिपॅटिक एबियासिस (अनेक आमांशाची प्रमुख संस्थामी) वय ३२ व्यावर्ष त्यांचे १९२० नियम. ज्यान मृत्यू २०२० मध्ये हार्डल्याला मृत्युपत्र दिले होते. त्यांची " हरवलेली नोंदवही " १९७६ मध्ये पुन्हा प्रश्नावली तेव्हा गणितज्ञांमध्ये गुणबळ शब्दावली.

 एक गाढ  हिंदू धार्मिक  रामानुजन आपल्या भरीव गणिती राजकारणी यांनी श्रेय देवाला दिले . ते म्हणुन त्यांची कुळदेवी नामगिरी थायर यांनी त्यांचे गणितीय ज्ञान प्रकट केले. ते एकदा म्हणाले होते, "देवाचा विचार व्यक्त करणे माझ्यासाठी समीकरणाला काही अर्थ नाही."   

श्रीनिवास रामानुजन

श्रीनिवास रामानुज (श्रीनिवास रामानुजन)

चैत्र शुद्ध पंचमी शके ९३९ रोजी रामानुजांचा जन्म. त्याचे पुत्र द्युतिमतीलाही. महापूर्ण किंवा शैलपूर्ण हे संन्यासी त्यांच्या जवळच्या बहिणींच्या पुत्रांचे निरीक्षण केले. लहान बालक रामानुजाच्या शरीराचे दिव्य या वैष्णव पंथाचे चिन्ह पुरुष महापुरुष जन्माला आले, हे त्यांच्या लक्षात आले. असा महापुरुष जन्मेल असे नम्मलवार शठकोपमुनी यांनी भविष्य वर्तविले होते, ते आठवले. शिक्षण चालू असतानाच रामानुजांची एक प्रज्ञावंत, प्रतिभाशाली तत्त्वज्ञ म्हणून कांचीपुरीमध्ये ख्याती झाली. ही कीर्ती श्रीरंगम् येथील वैष्णव भक्त यामुनाचार्यांच्यापर्यंत पोहोचली आणि त्यांना हेही कळले, की अद्वैतसिद्धांतापेक्षा द्वैतसिद्धांतच म्हणजे जीव आणि ईश्वर हे एक नव्हेत हा सिद्धांत, उपनिषदांद्वारे रामानुज सिद्ध करतात त्यामुळे यादवप्रकाशांपासून त्यांना दूर व्हावे लागले. रामानुज हे विष्णुकथा आणि कीर्तन यांच्यामध्ये पूर्ण रममाण होतात, वैष्णव भक्तांचे भाव भजनरंगी रंगत असताना त्यांच्यात स्पष्ट दिसतात, गहिवरून येतात, रोमांचित होऊन अश्रुपात होतो, भोवतालच्या जगाचे भान नाहीसे होते आणि सर्व जग त्यांना विष्णुमय दिसते. ही सगळी हकीकत कांचीपूर्णांनी यामुनाचार्यांना निवेदन केली. आचार्य यामुनांनी यादवप्रकाशांच्या शिष्यांच्या मेळाव्यात रामानुजांना पाहिले होते. भेट घेतली नाही पण आशीर्वाद देऊन ते श्रीरंगम्‌ला परतले. रामानुजांचे उपनयन शिक्षण सुरू केले. त्यांचे वेदशास्त्रसंपन्न होते. अजूनही रामानुजांचे शिक्षण घेतले एका विद्वान गृहस्थांनी पूर्ण केले. कांचीपुरीमध्ये कांचीनामक वैष्णव संत पूर्ण आराम होते. पूनुमुलाई या जवळच्या गावातील लक्ष्मीनारायणाचे दर्शन त्यांची परिपाठी होती. श्रीपेरुंबूदूर या वापरून त्या केंद्राची वाट होती. ती वाट रामानुजांची घर जात होती. कांची पूर्ण हे सिद्धपुरुष होते. विद्वान ब्राह्मणही त्यांना साधुपुरुष म्हणून वंदन करत आहेत. वयाच्या सोळाव्या वर्षी रामानुजांचे रक्षकांबाळ या मुलीशी लग्न झाले. त्याच वर्षी त्यांचे वडील आसुरीकेशवाचार्य वारले. रामानुज सहकुटुंब कांचीपुरीला राहण्यास आले कारण कांचीपूर्ण हे वैष्णव संत कांचीपुरीतच राहत होते. कांचीपुरीला तेथील सुप्रसिद्ध तत्त्वज्ञ, विद्वान, अद्वैतवादी यादवप्रकाश (अकरावे शतक) यांच्यापाशी रामानुजांच्या अध्ययनास सुरुवात झाली. यादवप्रकाश मायावादी नव्हते. त्यांच्या सिद्धांताला शुद्धाद्वैतवाद अशी संज्ञा देता येते. ह्या शुद्धाद्वैतवादाप्रमाणे परब्रह्माची नित्य परिवर्तन पावणारे आणि परिवर्तन न पावणारे अशी दोन रूपे. नित्य बदलणारे विश्व हे परब्रह्माचे एक स्वरूप आणि सच्चिदानंद केवलब्रह्म हे परिवर्तन न पावणारे दुसरे स्वरूप आहे. रामानुजांना यादवप्रकाशांचा हा शुद्धाद्वैतवाद मान्य झाला नाही परंतु रामानुजांनी यादवप्रकाशांपाशी आपले अध्ययन सुरू ठेवले. गुरु-शिष्यांचे मतभेद होत. कित्येक वेळा ते मतभेद पराकाष्ठेचे असत. रामानुज आपली बाजू मांडत असताना गुरूंची मती कुंठित करीत. कांची येथील एका सरदाराच्या मुलीला भूतबाधा झाली होती. यादवप्रकाशांकडे आपल्या कन्येला घेऊन सरदार आले. परंतु यादव-प्रकाशांचे मंत्रतंत्र विफल झाले. अत्यंत तेजस्वी शिष्य म्हणून रामानुजांची प्रसिद्धी झाली होती. त्यांच्याकडे कन्येला घेऊन ते सरदार आले. रामानुजांच्या चरणस्पर्शाबरोबर त्या कन्येची भुताटकी झटक्यासरशी उतरली.एका दिवशी रामानुज पाठशाळेतून परत येत असताना पूर्ण दर्शन घडते. रामानुजांनी त्यांच्या चरणात मस्तक ठेवण्याचा प्रयत्न केला आहे. तू ब्राह्मण आहेस, तू असा नमस्कार मला करू नकोस'. रामानुज उत्तरले, 'मी हे दु:ख समजतो, की मला तुमचा स्पर्श स्पर्श करू शकत नाही. मी यज्ञोपवीत सामान्य केले, म्हणून मी ब्राह्मण आहे हे खरे नाही. तिरुप्पाण आळवार अंत्यज होते परंतु ब्राह्मणही वंदनीय होते.